oy kullanmak istiyorum.
Taktiksel Oy kullanımına ilişkin yapılan öneriler, TEAM Araştırma’nın Nisan 2023 tarihli Seçim Çevrelerine Göre Senaryolar ve Olasılıklar başlıklı raporu, 2018 seçim verileri ve yerel anketlerden gelen verilerin ortalamasına dayalı olarak yapılan projeksiyonlara dayanmaktadır. Partilerin 14 Mayıs seçimlerinde alması öngörülen oy oranları ve yerel baraj bilgileri hesaba katılarak 87 seçim bölgesinde hangi partinin/partilerin son milletvekilli çıkarabileceğine dair bilgi sunulmaktadır. Bu veriler istenildiği takdirde açık kaynak olarak paylaşılacaktır.
Yerel Baraj ne anlama geliyor?
Yerel baraj, yukarıda bahsedilen verilere dayanarak elde edilen istatistiki bir eşiktir. Yerel baraj, her seçim bölgesinde o bölgenin büyüklüğü ile ters orantılı şekilde belirlenir. Örneğin, İstanbul 1. Bölge 35 milletvekili çıkarmakta ve bu vekil sayısı yerel barajı %2.5 seviyelerine çekmektedir; 1 milletvekili çıkaran Bayburt’ta ise baraj %50’dir. Her bölgede taktiksel oy için yerel barajın dikkate alınmasının sebebi, mecliste muhalefetin 1 (bir) fazla sandalye kazanması için, söz konusu muhalefet partisinin (veya partilerinin) alması gereken minimum oy oranını tahmin edebilmektir.
“Bu ilde taktiksel oy kullanma ihtiyacı bulunmuyor, partine oy verebilirsin”, ne anlama geliyor?
Söz konusu bölgede hangi partiye oy verdiğin, muhalefetin mecliste sandalye kazanma ihtimalini artırmıyor. Bu durumda oyunu gönlünden geçen partiye verebilirsin.
“Oyunu CHP/ İYİP/ YSP ve/veya TİP için kullanıp son vekili kazandırabilirsin” ne anlama geliyor?
Söz konusu bölgede taktiksel oy kullanman (yani önerilen partiyi veya parti ihtimallerinden birini desteklemen), muhalefetin mecliste sandalye kazanma ihtimalini artırıyor. Taktiksel oy her bir bölge özelinde hesaplanmaktadır, dolayısıyla bazı bölgelerde bir, bazı bölgelerde birden fazla sayıda partiyi desteklemek taktiksel olarak anlamlı olabilir.
Peki nedir bu D’hont haritası?
D’hondt sisteminde, bir seçim bölgesinde partilerin aldığı oylar o bölgeden çıkacak milletvekili sayısına ulaşana dek 1’den başlamak üzere bölünüyor. Bu sistem uygulandığında örneğin 5 partinin yarıştığı ve 10 milletvekili çıkaracak bir seçim bölgesinde hangi partiye ne kadar milletvekili gireceği şöyle hesaplanıyor:
| Parti | Oy Sayısı | Bölünme 1 | Bölünme 2 | Bölünme 3 | Bölünme 4 | Toplam Koltuk Sayısı |
| A | 11.000 | 11.000 / 1 = 11.000 | 11.000 / 2 = 5.500 | 11.000 / 3 = 3.667 | 11.000 / 4 = 2.750 | 4 |
| B | 7.000 | 7.000 / 1 = 7.000 | 7.000 / 2 = 3.500 | 7.000 / 3 = 2.333 | 7.000 / 4 = 1.750 | 3 |
| C | 5.000 | 5.000 / 1 = 5.000 | 5.000 / 2 = 2.500 | 5.000 / 3 = 1.667 | 5.000 / 4 = 1.250 | 2 |
| D | 2.500 | 2.500 / 1 = 2.500 | 2.500 / 2 = 1.250 | 2.500 / 3 = 833 | 2.500 / 4 = 625 | 1 |
| E | 500 | 500 / 1 = 500 | 0 |
Tabloya göre, A partisi 4; B partisi 3; C partisi 2; D partisi 1 sandalye kazanıyor ve E partisi hiçbir sandalye kazanamıyor.
D’hondt sisteminin bugünkü uygulanış şekline baktığımızda iki unsur ön plana çıkıyor.
- Bir parti, hiçbir ittifakta olmayıp tek başına %7 barajını geçemezse, bu oylar cumhur ittifakına daha fazla milletvekili kazandırıyor.
- İttifak içindeki bir partinin seçim bölgesinde aldığı oylar milletvekili çıkarmak için yeterli değilse, bu oylar ittifak hanesine de yazılamayacağı için meclis çoğunluğunu sağlamaya katkı sunmayacak.
- Partilerin ittifakta olma ya da ayrı milletvekili çıkarma tercihleri bölgeden bölgeye değişiklik gösterdiği ve bölgelerin yerel barajları çıkaracakları vekil sayısı ile ters orantılı şekilde değiştiği için (Örneğin İstanbul’da %2.5 oy olan bir parti milletvekili çıkarabilirken; bu durum Bayburt gibi küçük illerde %50’ye varabiliyor), meclis çoğunluğu hedefiyle hareket etmek isteyen bir seçmen, oy kullanırken bölgesinde kendini en yakın hissettiği partiden başka bir partiye oy verme seçeneğini gözden geçilebilir.
Taktiksel oy, muhalefet bloğunun daha fazla sandalyeyle mecliste yer alabilmesini hedefler. Bizler, Türkiye siyasetini yakından takip eden bir grup genç olarak, 14 Mayıs 2023 tarihinde gerçekleşecek cumhurbaşkanlığı ve milletvekili seçimlerini Türkiye tarihinin en önemli seçimi olarak görüyoruz. İçinde bulunduğumuz koşullar dahilinde taktiksel oylamanın, değişen seçim sisteminden doğan zorlukları aşmanın en iyi yolu olduğuna inanıyoruz.
Sıkça Sorulan Sorular
1. Taktiksel oy önerileriniz hangi verilere dayanıyor? Bu tahminler güvenilir mi?
Taktiksel oy kullanımına ilişkin yapılan öneriler, üç temel kaynaktan gelen verilerin ortalamaları, partilerin oylarındaki düşüş/yükseliş olasılıkları ve vekil eşikleri gözetilerek yapılan projeksiyonlara dayanmaktadır. Değerlendirmelerimiz dayandığı veri kaynakları:
-
TEAM Araştırma’nın Nisan 2023 tarihli Seçim Çevrelerine Göre Senaryolar ve Olasılıklar başlıklı 87 bölgeyi içeren raporu,
2018 seçim verilerine göre, 2023’te gerçekleşmesi muhtemel il projeksiyonları, ve
-
Güvenilir yerel anketlerden gelen verilerdir.
Kullandığımız verilerin hem seçmenlerin geçmişteki tercihlerini hem de güncel oy verme eğilimlerini yansıttığını söyleyebiliriz. 3 ana kaynaktan gelen veriler de, yaklaşık +-%2 hata payı ile ayrı ayrı değerlendirilip, öneriler bu doğrultuda oluşturulmuştur. Her şehirde 3 farklı kaynağın önerilerinin birbiriyle tutarlılığı kontrol edilmiş ve muhalefetin milletvekili çıkarabilmesi için oy verilebilecek parti veya parti alternatifleri belirlenmiştir.
Örneğin, Malatya'da TEAM araştırmanın verisi, İyi Parti'nin vekil çıkarmasını öngörmemekte ve CHP'nin desteklenebileceğini göstermektedir. Ancak, yararlandığımız diğer iki ana kaynak, İyi Parti'nin az da olsa vekil ihtimali bulunduğunu işaret etmektedir. Bu sebeple, Malatya’da sadece CHP değil, İyi Parti de taktiksel oy verilebilecek parti olarak önerilmiştir.
2. “Tahmini yerel baraj” nedir ve nasıl hesaplanıyor?
Önerilerimiz, son milletvekilini muhalefetin çıkarabilmesi için hangi parti/veya partilerin desteklenebileceğine dair, yukarıda açıkladığımız verilere ve bilimsel yöntemlere bağlı kalarak elde edilmiş anlamlı tahminlere dayanmaktadır. Bu da, partilerin alacakları oy oranlarını (tıpkı kamuoyu araştırma şirketlerinin yaptığı gibi) belli bir istatistiksel hata dahilinde öngörebildiğimizi göstermektedir.
3. “Tahmini n. Milletvekili Barajı” ne anlama geliyor?
Yerel baraj hesaplandıktan sonra n katsayısı ile çarpılarak her bir n’inci milletvekili için alınması gereken minimum oranlar (tahmini n. milletvekili barajı) bulunabilir. Örneğin yerel barajın %8.2 olduğu bir bölgede bir partinin 2. milletvekili için en az %16.4 oya ihtiyacı olacaktır.
4. “Oy dağılımını görmek için tıklayın.” kısmındaki grafikleri nasıl yorumlayabilirim?
Bir örneğin üzerinden birlikte geçebiliriz. Aşağıda “Adıyaman” ilinden alınmış örnek bir grafik görmektesiniz. Yatay eksende partiler ve dikey eksende bu partilerin tahmin edilen oy oranları bulunmaktadır. Her bir partinin üzerinde, kaç milletvekilli çıkarabilecekleri tahmin edilmiştir (3 mv, 1 mv gibi). Bu örnekte, hem CHP hem de YSP’nin desteklenmesi gerektiği görülmektedir. Çünkü:
- CHP desteklendiği takdirde (yaklaşık %5.5 fazla oranda oy alırsa) AKP'den bir milletvekili CHP’ye geçebilir.
- YSP desteklenmeye devam edilmeli, zira YSP’den çok sayıda oy CHP’ye geçerse (%2 civarı), YSP’nin çıkardığı bir milletvekilini kaybetme riski oluşabilir ve kaybedilen bu milletvekili AKP’ye geçebilir.
- Bu sebeple, CHP’yi veya YSP’yi desteklemek taktiksel olarak anlamlıdır.
5. Oyumu, muhalefetin 1 (bir) fazla sandalye kazanması ihtimalini gözeterek, milletvekili çıkarma ihtimali en yüksek olan partiye vermeyi öneriyorsunuz. Bu durumda, gönülden desteklemek istediğim partiye oy vermemiş olacağım. Ben, oyumu bu şekilde taktiksel olarak vermek yerine kendi inandığım partinin tabanını büyümesine katkı sağlayacak şekilde kullanmak istiyorum. Sizin öneriniz benim fikrimle çelişiyor.
Seçmenlerin, oy verme kararlarının çok farklı sebepten etkilendiğini ve farklı tercihlerin “taktiksel” olarak düşünülebileceğini kabul ediyoruz. Biz, taktiksel oyu, seçmenlerin mecliste muhalefetin 1 (bir) fazla sandalye kazanması için, bu ihtimale en yakın parti veya parti alternatiflerinden birini desteklemesi gerekliliği olarak tanımlıyoruz. Bu sizin fikrinizi yansıtmıyor olabilir. Sitedeki öneriler bilgilendirme amaçlıdır ve oyunuzu kendi desteklemek istediğiniz partiye vermenizin önünde bir engel teşkil etmez.
6. Bazı yerlerde tek bir partinin desteklenmesi gerektiğini bazı yerlerde dört kadar farklı partiden herhangi birinin desteklenebileceğini söylüyorsunuz. Seçim bölgeleri arası bu kadar büyük farkların sebebi nedir?
Partilerin oy oranlarının birbirine yakın olduğu kritik bölgelerde ve çok sayıda milletvekili çıkaran yani yerel seçim barajının düşük olduğu bölgelerde (örneğin, İstanbul 1-2), yerel baraj eşiğine birden fazla parti oldukça yakın olabilmektedir. Partiler vekil kazanma olasılığı taşıdığı gibi kaybetme olasılığına da sahiptirler. Dolayısıyla, yanılma payını ve bu yakınlaşmayı gözeterek partiler arasında bir sıralama yapmak yada tek bir partiyi işaret etmenin istatiksel olarak anlamlı olmadığını kabul etmekteyiz. Bu gibi bölgelerde, seçmenler birden fazla alternatif muhalefet partisinin son milletvekilini çıkarma ihtimali olduğunu ve bunlardan herhangi birini desteklemelerinin taktiksel olarak anlamlı olduğunu göreceklerdir.
7. Kendi bölgemde vereceğim oy için, muhalefetteki üç parti arasında kararsız kaldım. Öneri olarak, bu üç partiden birine oy verebileceğimi söylüyorsunuz. Burada taktiksel oy ne anlama geliyor? Önerileriniz çok geniş değil mi?
Yukarıda da bahsettiğimiz gibi, söz konusu seçim bölgesinde muhalif partilerden herhangi birinin son milletvekilini çıkarma olasılığı birbirine oldukça yakın olabilir. Bu durumda, seçmenlerin tek bir partiye yönlendirilmesi doğru olmayacaktır, dolayısıyla son milletvekilini çıkarma ihtimali olan her parti “taktiksel oy” verilebilecek parti olarak listelenmiştir. Bu size, hangi partiye oy vermeniz gerektiğiyle ilgili kesin bir cevap vermiyor gibi görünse de, istatistiksel olarak guvenilir cevap budur.